IV. Río

… Desde calquera recuncho

atoparei a tolemia necesaria para seguir sendo eu.

José Blázquez

Logo de abrir e pechar algunhas cancelas no camiño, chegamos a Zubiri. Atravesamos a Ponte da Rabia, que chaman así por que a xente cría que pasando por baixo da ponte os animais que tiñan a rabia sanaban. A ponte atravesa o río Arga, río que non nos vai a abandonar ata Puente la Reina. Paramos na ponte e gozamos vendo o percorrido da auga.

-Este río si que vai limpo –di Mikel.

-Home, é un río de montaña. Ata aquí aínda non chegou a contaminación. Seguro que debe ter boas troitas.

Pasamos por diante da igrexa tamén nova. Teñen un pequeno albergue que como os que xa temos vistos a esta altura do ano permanecen pechados.

Seguimos o Camiño cara a Larrosoaña. Non sen antes pasar por una fábrica chamada Magna, á beira do río, na que podían evitar  máis a caída de materiais no propio  río. A fábrica, como indica o seu nome, procesa magnesita. Pasamos por dous lugares de moi escasos habitantes á beira do Arga.

Atopamos unha presa que imaxinamos é para mover a pedra do que nos parece un muíño, non o temos moi claro por que se atopa á outra beira do río e non vemos a ninguén para preguntarlle.

-Mira, no noso Miño, o río que pasa ao lado de onde vivimos en Lugo, tamén ten presas que nós chamamos caneiros: valen para cruzar o río e sobre todo para pescar,  especialmente anguías cando remontaban o río; algúns caneiros incluso tiñan como un caseto para se gorecer e facilitar a vida do pescador. Algún día xa che explicarei a vida das anguías que é moi curiosa. Cando cheguemos a Portomarín, un pobo do Camiño na provincia de Lugo, podemos comelas nun restaurante que hai antes de cruzar a ponte.

-Agora quero falar doutra cousa, acordeime polo do caneiro. Cando eu era coma ti non iamos a praia. O meu pai traballaba moito e gañaba  pouco. O mesmo lles pasaba a todos os meus amigos do barrio de Lamas de Prado. Cando tiñamos vacacións de verán iamos bañarnos ao río Miño andando uns tres quilómetros. Antes de partir, a miña nai falaba co neno maior, co que facía de xefe da expedición, e dicíalle: “Manolo, cóidame ben ao neno, que é o único que teño (dicíallo cun sorriso de preocupación).

O certo era que tódolos anos morrían afogados xoves no río. Á parte de saber nadar había que coñecelo.

O tal Manolito do Garda, que así lle chamabamos por que o seu pai era garda municipal, coidaba de todos nós, e o certo é que o debía facer ben porque non lembro que houbese endexamais discusións ou liortas. Chegabamos ao río, a un lugar coñecido pola Acea do Rei Chiquito (non me preguntes por que) e bañabámonos, tendo en conta unhas condicións non escritas: os pequenos que non sabían nadar por baixo do caneiro, onde había pouca auga e sempre vixiados por un maior máis experto. Os que sabían nadar bañábanse por riba do caneiro onde había moita auga. O momento no que che autorizaban a poder nadar na presa era o máis importante do verán –iso ocorría logo de varios veráns de aprendizaxe-; era como se te armasen cabaleiro, eras maior e competente, eras todo un home (aínda que tiveses só dez anos). Facíano a conciencia, facíano cando xa eras un experto, cando xa podían confiar en ti con todas as garantías, cando xa podías ensinar aos máis pequenos.

Logo do baño comiamos o bocadillo. Ás veces intercambiabámolos: a min gustábame moito o pan de Xoán porque o seu pai era garda civil e dábanlle chuscos; el, polo contrario, estaba do chusco ata os narices (dise así aínda que só teñamos un…). Despois xogabamos ao balón e logo, antes que se fixese de noite, outra vez para casa.

Lembro aqueles veráns con verdadeira ledicia. Con verdadeira nostalxia. Foron tempos moi felices aínda que non tiñamos moitas cousas como agora vós, no nos facían falta. Tiñamos moita imaxinación.

Pasaron uns segundos e sinto:

- Eh! Eh! Deixa de recordar, que esqueces que estou aquí! –dime o Mikel cun sorriso de pillo.

- Tes razón. Agora que me lembro, este ano vinte nadar moi ben á rá. Como aprendiches? O ano pasado non sabías, e daba a impresión de que lle tiñas medo a auga.

- Agora cho explico pero antes dime unha cousa, só iades bañarvos os nenos? As nenas non se bañaban?

- Si o facían, pero cando ían cos seus pais, os domingos. Os domingos do verán adoitaban ir as familias enteiras á beira do río a pasar o día. Levábase a comida, entón e antes de xantar bañábanse as nenas, os nenos e mais os pais; raramente algunha nai. A sociedade estaba moi separada entre nenos e nenas, e tamén entre homes e mulleres, debido á moralina imperante naquel momento. Todo era pecado. Non o entendes, como cho diría… Estaba prohibido. Na escola, os nenos e as nenas tamén estaban separados, e no instituto...  mesmo na Escola Normal onde estudabamos para ser mestres.

-Cacho carallada.

-Dáme a impresión de que cando estás coa túa nai non falas así, ou si?

-Contigo é diferente. Eu aprendino de ti.

Ás veces é mellor estar calado.

- Mira avó, no equipo de fútbol no que eu xogo tamén xogan nenas.

-A min paréceme ben, eh!. Mais aínda non me contestaches a pregunta de onde e como aprendiches a nadar. (Tiña medo a seguir co tema, esas cousas son complicadas de explicar a un neno; xa teriamos tempo de falalo máis adiante)

-Vouche contar como aprendín a nadar, -dime o neno. Cando chegamos á miña idade, recoméndannos que aprendamos a nadar. O meu pai levoume a unha piscina que hai no pobo e apuntoume a un programa que teñen de ensinanza. Metéronme nun grupo con un monitor moi serio. Ao principio case lle tiña medo porque nos berraba, mais logo coa confianza decateime que tiña ese carácter pero era bo con nós. Tiña medo de que fixeramos algunha falcatruada, e dicíanos: “estar na auga é algo serio e…”

Para o ano sigo indo ata dominar outros estilos. Ao final do programa fanche unha proba que consiste en tirarte vestido e calzado e ver como te comportas. Iso fano porque como xa sabes en Holanda hai moitas canles e prepárante por se algún día caes nunha.

-Pois para o verán imos atravesar a ría de Foz nadando, ti e mais eu, como facía coa túa nai e os seus irmáns cando eran pequenos.