VII. Falcatruada

As preguntas obsequiaron desvaríos

nas finas perlas que nós reprochamos…

José Estevez

Alí onde me pareceu bo lugar instalámonos con toda a parsimonia. Comentamos con anterioridade a estratexia a seguir e comezamos a función…

Saco da mochila a frauta de madeira, sento no chanzo dun portal, quito a gorra e bótolle unhas moedas de dez e vinte céntimos.

-Toma a gorra. Imos xogar, imos facer posiblemente unha gamberrada sen mala intención, en fin unha carallada, esperemos divertirnos e pasalo ben. Eu vou tocar a frauta. Ti ao rematar de cada canción pasa a gorra poñendo a cara máis triste que poidas. Fálalles en holandés: “unha esmola, por favor!”

Poño as gafas de sol vellas. Teño unha pinta ambigua: cego?, pobre e emigrante; é dicir, pena. Iso é o que pretendo.

Arrinco tocando  “A Internacional”. Diredes que pintan aquí os pobres da Terra: é por chamar a atención ou por provocar.

Curiosamente, ao pouco, aparecen dous velliños. Quedan escoitándome e miran para o neno. Non parecen xente con moitos posibles. A muller saca o moedeiro do peto e dálle un euro ao Mikel. El mira para min e nótolle que está a pensar: isto é un choio!. Eu ben sei que non só lle dá pena o pícaro, hai algo máis, posiblemente lembranzas, lembranzas tristes, pasado inquietante, quen sabe? Intentan falar con el, mais o neno coa lección aprendida, fálalles en holandés (sabe Deus que…). Seguen o seu camiño. Eu sinto frustración interior, sinto telos enganado: para min un xogo, para eles unha tristura.

-Een aalmoes, alstublieft.

Pasan moitos, miran e vanse. Uns deixan unha moeda, outros –a maioría- continúan o seu camiño.

Acabo coa peza e comezo co Himno de Riego: “se soubesen os curas e frades…”

-¡Vergüenza!, ¡vergüenza! Como se puede permitir este espectáculo! –berra un home de idade indeterminada (posiblemente pase dos sesenta) con entradas, peiteado cara atrás e cun ridículo bigotiño- Tenemos que oir  esto de unos emigrantes, en una ciudad como esta, seria y responsable. ¡Vergüenza les falta!

-Cómame o demo! -exclamo. Non me amoles (digo polo baixo). Xa está armada! -penso para min-. Miro para Mikel e véxoo tranquilo, con cara de pillo, como cando fai unha trasnada. Tranquilízome.

A xente  arremuíñase e falan entre eles. As cousas soben de ton. Ata o de agora a liorta verbal é entre eles. Penso se me pasaría. O neno comeza a poñerse serio de verdade, achégase a min e tranquilízoo cun sorriso. Se estivese só non o pensaría e seguiría provocando a aquel energúmeno, pero teño que pensar no neno; que pensaría a súa nai se nos vise? Non pode ser que chegue a ter medo. O conainas ese realmente impresiona (no sentido máis negativo), parece un comisario político dos anos cincuenta en calquera pobo de Galicia.

Miro para el cunha ollada desafiante e decido cambiar de rumbo. Póñome a tocar a estrofa máis movida da Cantiga de Betanzos, ao tempo, indícolle ao neno que a cante…  (sei que a sabe porque a canta coa nai cando van de viaxe)

Arroz con chícharos,

patacas novas,

repolos de Betanzos

e mais cebolas.

E mais cebolas,

E mais cebolas,

Arroz con chícharos,

Patacas novas.

O primeiro no amor sonche os bicos

O segundo beliscos pequenos…

Ao Mikel trémelle a voz. A xente para de berrar e escoitan: uns con cara de mala hostia e outros sorrindo; o caso é que calan. Remata a cantiga e o pícaro mira para min como dicindo: que facemos? Como a cousa parece que vai ben, imos seguir.

Aproveito, penso un pouco e toco a Cantiga de Montefurado. O neno sosega, e moi tranquilo canta:

Maruxiña do forneiro

se coceras faime un bolo,

se mo fas faimo de millo

que eu de trigo non cho como.

Aquí deixo a frauta e canto con el:

E para que non digas

que tal e que cual,

que foi ou non foi

que tal que sei eu.

Eu alá non fun

ela acó non veu,

nin eu llo pedín

nin ela mo deu.

Maruxiña ti es o demo…

A xente rompe nun aplauso e danlle cartos, meténdollos na gorra. O Mikel, desconcertado, queda como unha estatua e cando rematan vén correndo cara a min para darme un abrazo. Aínda treme, mais esta vez penso que de alegría. A xente goza da escena e seguen aplaudindo.

Nós baixamos a cabeza dando as grazas.

Os espectadores comezan a desfilar falando entre eles e comezamos a retirada. Hoxe xa tivemos emocións abondas.

-Avó estamos tolos.

Nunca tal cousa tiña dito. Sempre me chamaba tolo a min pero nunca se incluía. Iamos progresando.

Nestas estabamos cando aparece o home do ridículo bigotiño, acompañado por una parella de gardas municipais:

-Xa estamos, xa me parecía a min que isto remataba demasiado ben. Manda carallo!

-Estos son. ¡Provocan a los ciudadanos! Además lo que hace este hombre tiene que ser castigado por explotación infantil.

-Por favor teñen que nos acompañar á Comisaria –di un dos gardas.

-Se non lle fixemos mal a ninguén -digo eu. Este neno é o meu neto.

-¡Ah! Así que habla y ve. Esto sí que es engañar a todo el mundo.

-Non home, non –dígolle. Isto é divertirse un pouco. Vostede non ten sentido do humor? Por favor, non asuste ao neno.

-Eso tenía que haberlo pensado usted antes. Además no me creo lo que me está contando. Tiene que  demostrar que es su nieto. Y si lo fuere, menudo ejemplo le está usted dando. Lo esta convirtiendo en un delincuente.

-Teña coidado co que di.

-Que pasa avó? -dime Mikel, agarrándome da perna.

-Non te preocupes, acompañamos a estes homes e imos cear.

-Ben, deixen de discutir e acompáñennos –di o outro garda.

Xa se tiña xuntado, outra vez, unha morea de xente. Ímonos. Mentres tanto o conainas segue a falar acenando como se a cousa tivese unha grande importancia. Se non fose polo neno, ata me parecería gracioso.

Acompañamos aos gardas. Seguímolos, agarrados da man eu e máis o Mikel. Á volta da segunda rúa xa vemos o letreiro da Comisaria. Entramos. Míranos, coma preguntando, o policía nacional que está na porta.

-Que inspector está de garda? –di un dos municipais.

-Aniceto Iglesias. Segundo despacho, á dereita.

Non damos catro pasos cando sinto ás miñas costas:

-Ignacio, pero que fai vostede por aquí -o de vostede é de coña.

Os alumnos sempre me trataron como o fan entre eles.

Digo alumnos por que ao velo  xa me decatei de quen era.

-Lois Antón! Ti vestido de policía nacional? Desde cando o raposo garda das galiñas?

Cacho carallán –penso-. Bo rapaz, mais non collía un libro nin para levalos ao colexio.

-Este é o meu neto.

Pásalle a man pola cabeza.

Decátase de que algo pasou cos gardas municipais e dinos:

-Esperade aquí.

Nin nos pregunta que fixemos. Colle aos municipais polos ombreiros e lévaos a outra estancia.

-Que pasou? –pregúntalles.

Os policías contan o que viron e o que lles explicou o baballas.

-Vós tranquilos, xa me encargo eu de todo.

-Ímonos. Nós xa cumprimos. De todos os xeitos non nos estrañaría que viñese por aquí o requeté, confrade e gardián das esencias D. José Antonio de Alas e Estudante.

O Lois volveu e preguntou:

-Desde cando perdiches o sentido común? Así que agora de xubilado dedícaste á farándula.

-Non home non. Estamos a andar O Camiño de Santiago e pensei en que podiamos divertirnos un pouco. O que pasa é que todo isto se me escapou das mans. Agora ti preguntaraste que exemplo lle estou a dar (mentres mira para o pícaro) ao neno. Mira, educan os pais e os mestres, os avós fan a vida máis sinxela e sobre todo máis divertida aos netos. Ti se queres pregúntalle se o está a pasar ben... Aínda que hoxe foron moitas emocións de deus.

-Mira Mikel este policía era o meu alumno máis carallán, traste, mal estudante, inquedo…Cantos recreos castigados os dous!, el por non facer as cousas e eu por que as fixese.

-Mais as tornas cambiaron. Quen me ía dicir a min que atoparía ao Ignacio tocando nunha rúa “A Internacional”, e non nunha rúa calquera, non; na rúa máis coñecida de Pamplona, e facendo de emigrante, cego e pobre cun lazarillo que vén ser o seu neto. Incrible! Esperádeme un momento que vou falar co inspector  Cigarrán  por si vén por aquí o tal D. José Antonio.

Marchou  e logo de dez minutos apareceu.

-Todo amañado. Imos tomar algo aquí cerca.

Colleu o teléfono, separouse de nós e falou con alguén con que ría moito. De cando en vez miraba para nós con cara de pillo. Levounos preto de alí a un bar con aspecto de estar nun lugar de bo viño e boas tapas. Fomos cara a unha mesa no fondo, algo apartada. Pensei que quería falar tranquilamente.

-Como se chama o neno?

-Mikel –dixen. É holandés, pero nado en Burela.

-Fala ben o noso idioma.

-É a lingua que usa a nai con el e co seu irmán Brais.

-Que foi dos seus fillos? De Gema e de Iñaki, das pequenas xa non me lembro.

-Están casados, Gema en Holanda; é a nai deste e doutro neno; e Iñaki en Noruega; tamén é pai dunha nena e dun neno. Intentamos velos o maior número de veces que podemos. Xa nos acordamos máis dos netos que dos fillos…

-Carallo co meu mestre! Estráñaste de verme de policía. Vouche contar algo, xa verás as voltas que dá a vida. A miña vida foi de tombo en tombo ao remate da escola. Nin traballo, nin estudos. Malas compañas, librei das drogas duras polos pelos. A min, aínda que pareza esaxerado -a case ninguén lle pasou isto- salvoume a mili, e non polo meu espírito militar naquel momento. Non tiña oficio nin beneficio, só aprobara o graduado, logo de repetir e grazas á manga ancha que amosastes comigo. Tiven a sorte de topar cun colega co que desde un principio nos uniu o interese de ambos os dous polo billar. Eu aprendera nun antro, onde corría a droga e o alcohol e el na súa casa, un chalé nun barrio pijo de Madrid. Como tal se criou, non precisou de estudos, a vida foille regalada ata que o pai morreu nun accidente, aínda sen aclarar. A herdanza que deixou foi unha morea de débedas; os amigos voaron e eles marcharon a Barcelona, avergoñados, e intentaron traballar no que atoparon, para o que non estaban preparados. Logo tivo que incorporarse á mili e para aquilo tampouco estaba preparado. Era o receptor de risas, insultos, empurróns… Vino tan débil e apoucado que, facendo de Quixote, e coa axuda dunha barra de ferro, púxenos no seu sitio (eu si que estaba preparado co meu adestramento na rúa). Agradeceumo coa súa amizade e comezamos a compartir os ratos libres nos billares, onde tamén aprendeu algo da vida que descoñecía.

Un día chegou coa convocatoria para a policía nacional: moitas prazas, un temario que poderíamos superar e unhas probas físicas que conseguiriamos salvar con algo de adestramento.

Rematamos a mili e, coa axuda de pequenos traballos para poder subsistir, fómonos preparando. Presentámonos ás probas e pasamos os dous... E aquí me tes vestido con este uniforme.

Ergueuse e botou a vista cara a porta onde, a contra luz, aparecía a unha moza cunha grande melena loira (teixa, que diría unha miña coñecida, a miña sogra), delgada e de mediana estatura. Levaba unha cazadora forrada vaqueira a xogo cos pantalóns. A medida que se acercaba apuraba máis o paso e o seu sorriso agrandábase e os ollos lle resplandecían.

Erguinme, abrazoume coa forza dunha filla que hai tempo que non ve ó seu pai.

-Ignacio! Ignacio, que fas aquí?

-Mercediñas! A miña querida Mercediñas! –contestei mentres permaneciamos abrazados. E ti?

-Preséntoche a miña compañeira -dixo Lois.

Rompemos a rir.

-Xa ves, eu liada con este canalla. Estes badulaques teñen moita labia e saben convencer a calquera.

-Sen dúbida a moza máis guapa que pasea por Pamplona. Que sorte tes Lois. Seria, traballadora e cun carácter envexable. Que ben xogaba ao voleibol! Teño un grande recordo desta nena.

-E eu de ti e de Víctor. Que ben o pasei no Colexio!, que feliz fun! Que voltas dá a vida. Hai anos que non nos vemos e imos facelo aquí.

Eu, coma Lois, tamén son policía. Estudei Químicas e presenteime ás oposición á policía científica. Casamos e xa levamos tempo nesta cidade. Non é doado achar praza para os dous, aínda que temos ganas de acercármonos a Galicia para estar preto da familia e poder ter un fillo. Isto está ben, está tranquilo e a xente trátanos correctamente. Tes que vir ata a nosa casa, prepararemos algo de cear e falaremos do divino e do humano.

-Non podemos. Xa temos pousada e mañá emprenderemos o Camiño cedo. Pensa que somos peregrinos. Ah! Este que está aquí canda min é o meu neto Mikel, fillo de Gema.

-Fillo de Gema…Canto gozamos co volei!.

Deulle un bico. O neno permaneceu todo o tempo calado e mirando, procesando todo, xa virían mañá as preguntas.

-A túa nai era amiga miña. Xogaba moi ben. Témolo pasado en grande –a súa mirada quedou cravada na nostalxia.

-Ben, Lois pide comida e bebida, date presa –dixo, como se espertara.

-Xa che contará o Lois como, e onde, e por que topamos con el –dixen eu.

Deume por rir, realmente estaba contento. O Mikel miroume co xeito que o fai cando me vai dicir: “avó, ti estás tolo”, mais non o dixo.

Comemos, bebemos e lembramos o Colexio, o barrio, os nenos compañeiros dos dous, a familia deles e a nosa: “aquela década marabillosa dos oitenta…”

Despedida, bicos, promesas de vérmonos con máis frecuencia, bágoas nostálxicas, intercambio de números telefónicos, máis bicos…Ata outra!

Xa era de noite. Camiñabamos o neno e máis eu pola Pamplona histórica. Iamos contentos. E ocorréuseme:

-A ver se sabes esta adiviña. Tesme que dicir a solución ao oído para que a resolvan o teu irmán e os teus primos:

“Que será unha cousa cousiña,

chea de noite e baleira de día”

Púxose a pensar. Non volveu falar, e cando nos iamos deitar díxome:

-Xa a sei.

Eu xa o esquecera. Decateime da adiviña.

-É _________

-Moi ben. Atinaches. A ver se a adiviñan o Brais, a Sabine e mailo Iago…cando medre.

Durmimos ben. Amañámonos e baixamos a almorzar nunha cafetaría que había ao carón da fonda. Sentamos e pedinlle ao camareiro:

-Dous zumes, dez churros e dous chocolates.

Fixémolo con tranquilidade, sen présas. Eu paseille as  follas aos titulares dun xornal local e o Mikel seguiu os debuxos animados na televisión.

Fómonos á pensión a lavar os dentes. Recollemos os noso equipamento e, preguntando, saímos de Pamplona.