XIV. Coro

Cómo chamar

a esta emoción do río?

Francisco J. Reija

Deixamos Estella pola rúa S. Nicolás e marchamos Camiño de Logroño.

Entanto imos lembrando o escudo, simple, sinxelo: rematado por unha cadea e cunha estrela de oito puntas, coroado coa coroa real. Voulla debuxando na pizarra para que se decate da importancia destas cidades medievais.

-Avó, tes que aprender unha cantiga de Holanda. Que che parece?

-Home, eu non sei nada de holandés, así que mira que sexa doada.

E púxose a cantar:

Ra, ra, ra wie heelf bal

die mooie bal van goud,

his is nog lang niet oud

die mooie bal van goud.

Repíteme os dous primeiros versos?

Así o fixo, e intentei cantalos eu. Logo fixémolo a coro. Continuamos cos outros dous. Corrixíame a pronuncia e ao final, repite e repite conseguín aprendela. Coma os cantantes que cantan noutra lingua que non coñecen.

-Agora tes que me dicir que significa en galego?.

-Non sei se saberei –dixo Mikel-.

Entre o que ía dicindo e o que deducín cheguei a conclusión que era, máis ou menos, isto:

Ra, ra, ra quen ten a pelota

a pelota bonita de ouro,

que non é nada vella

a pelota bonita de ouro.

 Tamén me dixo que só era un cachiño de cantiga. Que por certo, de momento, ben chegaba.

Eu saquei o Códice e mirei se dicía algo importante. Pareceume que debía comentar o que dicía dos ríos.

-Mira o que di dos ríos:

Por Estella discorre o Ega: a súa auga é doce, sa e moi boa.

É da única que fala ben; das augas do resto do Camiño en Navarra di moitas lindezas.

Pola vila chamada Os Arcos (imos pasar pronto por ela e por a vila de Torres) corre unha auga mortífera, e máis aló de os Arcos, xunto do primeiro hospital, isto é, entre os Arcos e ese hospital, corre unha auga mortífera para os homes e os animais que a beben. A carón da vila chamada Torres, en territorio navarro, pasa un río mortífero para as cabalerías e as persoas que beben del. Máis adiante, pola localidade chamada Cuevas, flúe un río igualmente mortífero.

-Carallo, coa auga! Iría sen peixes? -Di o Mikel.

Sorrío. Veremos o que di a nai cando faga este tipo de comentarios…Ao mellor fai ben son moi enxebres. Ou non?

-Imos repetir a cantiga, que isto é un pouco lúgubre (mírame coa mirada de non entender), un pouco triste. Non cres?

E poñémonos a cantar.

“Ra, ra, ra…”

Pasamos por Ayegui outra vez. Comentei, por certo, que o nome ou topónimo podía vir de Iago, o nome do seu primo (nome fundamental na tradición Xacobea).

Descendemos ata o mosteiro de Irache, moi importante no medievo –conten todos os estilos arquitectónicos- hoxe desocupado. Antes pasamos pola fonte da auga e do viño, a esas horas non tiñamos sede. Neste mosteiro viviu un monxe, que chegou a ter moita influencia, chamado S. Veremundo. Conta a lenda que os pobres se achegaban á portería onde el desempeñaba o seu labor para pedir pan –nesas épocas a fame e as enfermidades eran moi acusadas- e nun momento de escaseza restrinxiron ese costume; mais el, escondía o pan debaixo do hábito para que non o vise o seu superior. Un día obrigouno a que lle ensinase o que levaba debaixo e el dixo:

-Son estelas para o lume -por ver si colaba como mentira piadosa.

Mais insistiu o superior. E tivo que ensinalo. E aqueles chuscos de pan convertéronse en estelas.

-Non estaría mal que puidese converter algunhas cousas –dixo Mikel. Imaxino ao Brais cando me fai algunha falcatruada convertido en gato, ou mellor en ovella por que é capaz de me rabuñar. Ou, aínda mellor, durmilo para que o meta meu pai na cama. Porque senón, que fago eu cunha ovella?.