XXIV. Herbas Medicinais

Las virtudes de la mandrágora se asemejan a las del beleño y de la belladona.

Fue muy utilizada en la Edad Media.

Propiedades: Vomitiva, analgésica, sedante, hipnótica y venenosa.

Angel García Sanz

Chegamos a pasar por baixo do arco de triunfo das ruínas do convento de S. Antón. Baixamos da bici e díxenlle a Mikel:

-Polo que lin, antes de vir,  has saber que este convento foi fundado por Fernando VII no s. XII para que os monxes antonianos tratasen aos enfermos do mal de San Antón, tamén chamado “lume sagrado” que producía unha gangrena infecciosa pola inxestión do cornizó do centeo (ergotismo). Este foi o primeiro convento en España dedicado a esta enfermidade: convento de San Antón en Castro Xeriz (Castrojeriz), aínda que o pobo se atope a dous km.

Para atacar a enfermidade cortábanse os membros nos casos gangrenados. A terapia era a base de rezos, levar amuletos benditos e inxerir infusións de herbas. Os pais antoninos levaban o distintivo “T azul” sobre a túnica.

Algunha narración anónima di “A primeira noticia fidedigna que se ten data de 1093, na cidade francesa de Dauphine onde está enterrado S. Antón,  famoso polas súas visións demoníacas, defensor da epilepsia, o lume sagrado… Mesturábase a relixión, o esoterismo e as infeccións”.

A Epidemia máis grande deuse en Francia, onde morreron corenta mil persoas no pobo de Pont Saint Esprit. Tamén se chamou “enfermidade dos pobres”.

Como producía abortos, ao decatarse de que se ocasionaba pola inxestión do cornizó do centeo, utilizouse, posteriormente, e en pequenas doses, como abortivo.

No Camiño de Santiago ocorría algo curioso: ao chegaren a España tomaban pantrigo, entón curaban, se a enfermidade non estaba moi avanzada. Este milagre atribuíanllo á intercesión do Apóstolo Santiago, dese xeito o poder do santo medraba considerablemente. Claro que ao chegar ás súas casas en Europa volvían enfermar ao tomar de novo pan de centeo (…sempre lles quedaba Santiago).

No libro, escrito polo profesor e ilustre mindoniense de adopción D.Ángel García Sanz, Plantas curadoras en el Camino de Santiago comunes al hombre y ganado fálanos dunha morea de plantas. Imos recordar tres delas das que temos a seguridade que os monxes antoninos coñecían e utilizaban  para curar aos enfermos. Outros as usarían con outros fins, menos solidarios.

 A primeira leva o nome do pobo onde che dixen que vira os primeiros porcos bravos Beleño (o mapa sinala a existencia desta planta por aquel contorno):

Beleño negro ou meimendro negro,  sábese que foi utilizada en Babilonia e en Exipto para loitar contra a dor de moas. Na Idade Media como anestésico. Shakespeare, en Hamlet, narra a morte do seu pai en mans do seu irmán introducindo gotas de beleño no seu oído. Nostradamus incluíaas nas súas fórmulas máxicas a base de preces e meigallos…Existe a crenza de que este vexetal foi utilizado xunto co opio por pousadeiros desaprensivos para provocar o sono aos peregrinos e, deste xeito, roubarlle as súas pertenzas e logo trasladalos a lugares afastados e descoñecidos. Utilizada en pequenas doses podíase usar para curar a asma, os gabuñóns, estrinximento, insomnio e calquera outra dor.

O doutor Perelló, a propósito da disfonía hipercianética, e entre outros tratamentos, recomenda: cloruro de calcio, beladona e o beleño; como ves, aínda hoxe, en pequenas doses é curativa.

Bistoria que, en po, cicatriza as feridas e cura as chagas de mal aspecto; a ruda utilizada contra dos velenos mortíferos. Seguro que os monxes antoninos as utilizaron para curar o lume sagrado.

Decadencia e esplendor. Desamortización. Abandono. As asociacións de peregrinos tentan recuperar o mosteiro…Por tanto estamos nun momento de esperanza…

Castrojeriz é unha vila que ten sido moi  importante, e coma o convento, tamén a vila está pasando por unha fase de recoñecemento e de rehabilitación. Ademais do seu pasado medieval, ten uns importantes restos romanos e visigóticos. O seu castelo foi un baluarte importante do condado no seu momento. Colexiata de Santa Mª del Manzano do s.X. A imaxe policromada da Virxe do s.XIII foi citada polo rei Alfonso X o Sabio nas Cantigas co nome de “Santa María d´Almacán (con cedilla no c), é dicir del Manzano. O templo actual, gótico, ao que se foron engadindo outros elementos dos séculos posteriores. Destaca a portada oxival e o seu espectacular rosetón. Tamén ten imaxe de Santiago peregrino.

Pouco máis de mil habitantes. Casas brasonadas, igrexas, historia. A igrexa de San Esteban reconvertida en centro cultural e albergue de peregrinos.

Preguntando conseguimos unha habitación nunha casa particular. Un matrimonio maior, discreto e servicial. Unha habitación limpa. Ducha e baño. Cena nunha tasca a base de bocadillos. Deambular pola vila.

Vila castelá, ninguén pola rúa. Frío. Imaxinación doutros tempos, xentes, mercados, ruídos…Silencio. Sentimos os golpes das nosas botas contra o chan…

Sentamos baixo un farol. Noite estrelada… Lembro uns versos de Baldomero Iglesias “Mero” dun poema que el titula: Debaixo das estrelas. E recítollo ao Mikel de memoria:

Si, meu fillo,

o avó tamén foi mozo algún día

e foi pícaro e xogou a correr as bolboretas.

Si, miña filla,

e algún día desteceu os amenceres

e gardou na memoria os contornos das estrelas,

as mesmas que ti miras.

Eu tamén

anoitecín buscando as fábulas dos soños

e a luz do sol enorme, nun solpor de primavera.

- Mira cantas estrelas. Son milleiros e milleiros. Forman galaxias e galaxias. O noso Sol é unha estrela coma esas. A Terra, onde vivimos xira ao redor do Sol, con outros planetas. A Lúa xira ao redor da Terra. Por iso é lóxico que exista vida nalgún outro lugar.

- Como ET: “a miña casa…”

- Pode ser, ou iguais ca  nós. E como eles non estean máis adiantados, dá a impresión, que non nos coñeceremos. As distancias mídense por anos luz (a distancia que percorre un raio de luz nun ano). E son moitos anos luz dunha estrela a outra e moitos máis dunha galaxia a outra.

- Mira, o faro vai ser o noso Sol; eu vou a ser a Terra  (póñome a andar ao redor da farol. Agora ponte a correr ao meu redor…iso é, agora ti es a Lúa. Que che parece?.

-Ben, no verán,  na praia habemos poñer de planetas e satélites ao Brais, a Sabine e a Iago; e tamén a avoa, a papá e a mamá.

Poñémonos a andar cara á casa onde pasariamos a noite, aínda que polo camiño atopamos unha casa coñecida.

-Esta casa penso que é a que está a restaurar Paolo Caucci, catedrático italiano da Universidade de Perugia, estudoso e amante do Camiño. É presidente dunha Asociación de Peregrinos. Estiven invitado na súa casa en Perugia no ano 2006. A reforma está a dirixila a súa encantadora dona, que por certo e arquitecta e cónsul. Un recordo agarimoso para esta familia que tan ben me tratou e a esperanza que algún día lle poida corresponder.

E con estas imos para a cama, que tanto nos reconforta. Teño que ir pensando nun conto, o Mikel non mo perdoa. Pode ser:

O Sol e a nube

O Sol viaxaba no ceo, ledo e glorioso no seu carro de lume, lanzando os seus raios en tódalas direccións, con grande rabia para unha nube de humor tempestuoso, que rosmaba: …(pax.88 CONTOS Ó TELÉFONO de Gianni Rodari)

Despedida da boa xente que nos albergou na súa casa. Almorzo simple: cafés con leite e unhas galletas. Comeremos antes, xa que partimos máis cedo que en ocasións anteriores.