L. Lusio

Canto viño probamos?

e falamos da inxusticia social, da escola, do idioma…

libros e libros compartidos;

onte, antonte…non hai mañá.

Só queda o recordo, con ou sen viño…

Baixamos veloces, Pasantes, Ramil, soutos con vellos castiñeiros. Imos  cara a Triacastela, nome que parece proceder de “tres castros” entre outras moitas interpretacións, aínda que no seu escudo aparecen tres castelos. A derradeira undécima etapa do Códice Calixtino ou o inicio da etapa duodécima que rematará en Palas de Rei. Un documento do s. X di: “territorio triacastelle in provinciam gallecie”. Houbo mosteiro e igrexa dedicados a S. Pedro e S. Pablo, doados por Ordoño II ao bispado de Santiago no ano 922 como ofrenda pola alma de Dona Elvira.
A pesar de ser mencionado no Códice Calixtino  nunca foi un pobo con moita poboación e hoxe se existe débese ao Camiño, xa que o Concello ten moi poucos habitantes e moi avellentados. Entramos no pobo topando co albergue público de construción integrada no medio e unha grande parcela ideal para acampada. O templo que vemos a continuación, de construción primitiva románica, conserva a ábsida e pouco máis; o resto é dunha reedificación do s.XVIII con advocación a Santiago. Conserva unha imaxe do Santo peregrino. Posiblemente contou con varios hospitais e mesmo cárcere para peregrinos. Era o punto asistencial e de descanso tras o prolongado descenso. Hoxe conta cun albergue público e varios privados. Segundo sinala o Códice, no tempo da construción da catedral de Compostela os peregrinos levaban pedras calcarias de canteira ata os fornos de Castañeda en Arzúa para empregalo na catedral; era un xeito de contribuír á construción da catedral. En Triacastela temos que tomar a decisión de acordar entre seguirmos por San Xil ou por Samos; a primeira, máis curta e cunha paisaxe menos urbanizada, corresponde ao antigo Camiño Real, sendeiro tradicional; a segunda, máis adatada aos vehículos, incluídas as bicis, e por riba coa posibilidade de visitar Samos, sobre todo o seu mosteiro… Esta última é a que escollemos. Gozamos de fermosas paisaxes que atravesan o río Sarria e lugares como San Cristovo do Real con casas de arquitectura popular da zona, destacando a Casa Grande de Lusio, rehabilitada recentemente, caserón ou pazo onde naceu e viviu D. Vicente Vázquez Queipo, autor das famosas Táboas de logaritmos que os vellos coma min sufrimos e gozamos no noso bacharelato. Matemático, catedrático de Física e Química na Universidade de Valladolid e doutor en Dereito e eu engadiría insigne pedagogo. A Casa Grande de Lusío (s.XVI-XVIII) rehabilitouse coa vocación de que fose un museo da obra de D. Vicente e coa idea de recuperar o muíño e a ferraría, para o que xa contaba con proxecto. Ao final quedou só como servizo de albergue, mais a pesar diso paga a pena visitala pola súa grandiosidade.

Reche, parroquía existente no s. XII; Vigo, beleza das beiras do río Sarria ou Oribio; Freituxe; San Martiño do Real con igrexa románica.

Cruzamos a estrada para írmonos achegando a Samos.

O mosteiro de Samos está considerado como un dos máis antigos de Occidente. Remonta a súa orixe ao s.VI ou antes; fálase inclusive se sería un dos propiciados por San Martiño de Dumio, alá en tempos dos suevos. Tamén se pensa que a primeira comunidade seguiría o ideario ascético dos monxes coptos do deserto reforzado pola Regra de San Fructuoso. A finais do s. VIII refúxiase a viúva do asasinado Fruela, Munia Nuño co seu fillo o futuro Afonso II, para protexerse das intrigas dinásticas. Aquí vai recibir unha instrución de calidade, como demostrará ao longo do seu reinado, xa que este rei sería o primeiro en peregrinar á tumba do apóstolo Santiago e favorecer o seu culto. Sendo rei confirmará o mosteiro coa doazón feita polo seu pai en correspondencia pola axuda que lle prestaron os monxes na súa infancia. Coa adopción da Regra de san Bieito, en 960, o mosteiro, como todos os mosteiros beneditinos, vai ocuparse dos peregrinos. Tamén vai construír cara ao ano 1000 a singular capela prerrománica do Ciprés, chamada así pola grande árbore desta especie situada a carón da capela; capela con influencia mozárabe, con arcos de ferradura na única porta de entrada e cunha desproporcionada altura da nave nave en relación á súa planta.

O mosteiro alcanza a súa maior importancia sempre en ascenso no s.XIII e a partir desa data comeza un declive que non se detén ata o s.XV coa reforma monástica emprendida polos Reis Católicos. A decadencia non é só monástica pois abrangue a toda a sociedade: decadencia moral, económica e social; todo motivado polas guerras, latrocinios, peste, intrigas entre a nobreza, mesmo as loitas soterradas da Igrexa e a nobreza polo poder.

O claustro románico desaparece por un incendio e é substituído por outro de estilo gótico, que supón un quebranto económico para os monxes e unha atención deficitaria aos pobres e peregrinos.

No s. XVII iníciase a construción do grande claustro, un dos maiores de España. No centro de este espazo érguese unha estatua do Padre Feijoo (autor do Teatro Crítico Universal e Cartas eruditas e curiosas) que vive neste mosteiro varios anos. En Oviedo conviviu co Padre Sarmiento, defensor do galego na educación e promotor da súa utilización por parte dos curas aos seus parroquianos. Ambos os dous eruditos e curiosos coas novas técnicas de investigación e loitadores contra a superstición tan arraigada naqueles momentos.

Por principios pedagóxicos dinos Frei Martín Sarmiento:

“He tomado la pluma para escribir estos pliegos compadecido de la juventud gallega, que tanto tiempo ocupa en estudiar una lengua que ignora por otra que no sabe; siendo así que en la lengua nativa que ha mamado, tiene los principales fundamentos para entender con más facilidad el latín y con más perfección el castellano si después se dedica a ese dialecto”.

Entre os retablos do mosteiro destaca o maior do escultor galego José Ferreiro.

O mosteiro sufriu o desastre da desamortización e xa no s.XX un virulento incendio acabou con dúas das súas xoias: a botica e a cela do Padre Feijoo. Historia viva de atención a peregrinos, enfermos, vagamundos e pobres; documentadas son moitas exequias de todos eles. Tamén foi hospital de sangue coa invasión napoleónica e refuxio doutros monxes de mosteiros suprimidos.

Deste mosteiro saíron abades con grados académicos importantes, catedráticos de Universidade, tres bispos e un abade xeneral da Congregación.

Hoxe é un conxunto arquitectónico, histórico, documental e asistencial dos máis importantes do Camiño.

-Que che pareceu o mosteiro? Só vimos parte del e da igrexa.

- É moi grande; penso que o maior que vimos en toda a ruta. O que me resulta curioso é que os mesmos monxes se formen aquí e vivan toda a súa vida no mosteiro se non hai algo especial na súa vida; e pola contra, outras ordes non lles permitan aos seus monxes vivir máis dun certo tempo. No primeiro caso argumentan que para convivir co pobo e no segundo, para non chegar a ter lazos afectivos cos veciños. Estoume decatando que a medida que avanzamos no Camiño fágome máis rollista… coma ti, e case parezo un vello mestre de escola. Non me estou gustando moito…non me vai entender Brais.

-Anda, xa…badulaque.