LV. Camiño Norte

É dende a Lúa ao Sol

Lugo, lugar de amor:

non hai un amor máis puro

que o que se vive en Lugo.

Claudio Rodríguez Fer

Por estrada chegamos ao Coto, lugar pertencente a Leboreiro, Campus Leporarius que é como o chama o Liber Santi Iacobi, é dicir, campo de lebres, que sei que non ha moito tempo había en abundancia e tamén perdices que desapareceron, nun caso pola enfermidade, da que xa falamos, e no outro, por ter deixado de sementar o trigo e o centeo co que se alimentaban.

-Agora non hai –di o Mikel. Entón non se poden matar. Antes había e matábanse por pracer. Que é mellor?... Xa sei prohibir as escopetas, así as poucas que quedan vivirán felices.

-A ti hache gustar a Filosofía cando medres. Dun antecedente descobres un consecuente.

-Ou falas máis claro ou eu non che entendo nada.

-Si, oh, si; que razoas coma un libro aberto. Si, que pensas moi ben o que pasou e o que deduces vai pasar. Vaia que es moi listo. A que che gustou.

-Chéirame un pouco. Detrás dunha louvanza vai unha tarascada mental.

-Agora o que non che entendo son eu. Deixémolo aí; no fondo os dous sabemos do que falamos.

Na rúa Maior vemos un cruceiro rodeado de casa de pedra. A igrexa é románica, con elementos de transición ao gótico, como a portada de arco apuntado. No seu tímpano –ao neno non se lle esqueceu, nin o nome nin o espazo; dicía que as igrexas tiñan o tímpano nun estraño lugar- ten unha imaxe de Santa María das Neves coroada co Neno no seu colo e anxos ao seu redor. En fronte hai unha casa chamada casa da enfermería que foi hospital de peregrinos fundado polos Ulloa no s. XII. Tamén chama a atención un curioso cabazo circular de vimbio e outras polas de árbore.

Seguimos a percorrer un tramo dunha grande beleza. Cruzamos unha ponte medieval sobre o río Seco, mellor regato que río, cun único arco de fermoso deseño.

O noso gozo remata cando chegamos ao camiño artificial coa paisaxe deformada polas naves do Parque empresarial de Melide.

Retomamos o Camiño, con todo o que significa na baixada ao río Furelos; a súa ponte medieval das máis grandes en Galiza, cos seus catro arcos desiguais típica do medievo, posiblemente do s. XII, coa súa subida e baixada. O máis salientable da igrexa é o seu Cristo cun brazo descravado. Tamén contou con hospital.

E seguindo a súa calzada chegamos ao Campo de San Roque que nos leva a Melide.

A súa historia remóntase ao Neolítico, tamén tivo ocupación castrexa. E a partir do medievo vaise converter nunha importante vila, tanto desde o punto de vida cultural -o Camiño Primitivo xúntase aquí co Camiño Francés  e todo o que vai significar a pegada patrimonial- como económico e social.

As referencias históricas dinnos que foi importante a repoboación ordenada por Afonso IX. De depender do poder eclesiástico, pasou a facelo do poder civil, concretamente da casa de Ulloa, logo das loitas xa sinaladas entre os reis Enrique de Trastámara e Pedro I., pasando a depender novamente no s. XVI do arcebispo, que tiña a potestade de nomear alcaldes e xuíces. O castelo foi destruído nas loitas irmandiñas, nacendo o seu primeiro núcleo urbano sobre as súas ruínas. Esa zona segue a chamarse o Castelo.

A guía do Camiño Francés en Galicia editada polo S.A. do Xacobeo dinos:

“Do s. XIII consérvase a portada da igrexa románica de San Pedro, amecida a actual capela de San Roque, nas inmediacións da entrada do Camiño na vila. Ao seu carón érguese un dos cruceiros máis antigos de Galicia, obra gótica do s. XIV que, a través da figura do seu Cristo, inspirado no do Pórtico da Gloria da catedral compostelán, mostra a longa duración do estilo do Mestre Mateo na área de influencia do Camiño Francés.

Melide garda outros dous tesouros artísticos. No centro do núcleo histórico da vila, a carón da Praza do Convento, sobre sae a igrexa de Sancti Spiritus (construída coas pedras do castelo), fundación franciscana de 1375, con sepulcros señoriais do século XV. Xa ás aforas da localidade, a carón do Camiño, resulta de visita imprescindible o excelente templo románico de Santa María de Melide de finais do s.XII con nave única e ábsida semicircular. Está decorado no exterior con profusión de canzorros e dúas portadas. No interior conseva a mesa do altar románico e uns fermosos frescos do s.XVI que representan o misterio da Trinidade como Trono de Graza.

A asistencia hospitalaria era outro capítulo importante na vida medieval de Melide. Na dotación do seu hospital, construído no 1375, sábese que se incluían 24 leitos, para seren ocupados cada un por dúas persoas. Na idade Media era común que as camas fosen compartidas por varias persoas. Tamén tiña Melide un lazareto, atendido polos monxes-cabaleiros da Orde de San Lázaro.

Actualmente é posible rastrexar o pasado e os costumes tradicionais de Melide e mais a súa comarca visitando o Museo Terra de Melide (etnografía, arqueoloxía, centro de estudos…). Está situado a carón da Casa do Concello, na praza principal da vila, no que foron os vestixios do vello hospital de peregrinos.”

Un anterior goberno pretendeu dotar dun centro de interpretación a cada un dos Camiños, así creou en Mondoñedo o do Camiño Norte e en Lugo o do Camiño Primitivo; para o Camiño Francés adquiriu unha casa en Melide que, polo que se ve, aínda non se realizou o proxecto xa redactado do Centro de Interpretación.

-Seguindo esta Guía xa coñecemos a Historia de Melide, ou polo menos os acontecementos máis salientables –díxenlle a Mikel.

-Menos mal que o fuches lendo ao tempo que o iamos vendo.

-Así gozabamos os dous.

-Ti podías sacar uns euriños facendo de guía… se tiveses máis pelo.

-Tes razón, os guías e mais as guías son todos un pouco presumidos e fan como os cantantes das orquestras; ás veces e non sempre, alteran a voz; será para darse máis a valer. Eu xa pouco podo presumir, a non ser dos netos, dos outros, pois ti es demasiado carallán…aínda que sexas o máis listo e o máis fermoso dos caralláns…co permiso dun servidor.

-Co permiso de que…?

-Cando iamos ao instituto e pasaban lista para saber se estabamos tiñamos que contestar, cando lían o noso nome, servidor.

-Ah! Queres dicir que eu son o mellor carallán despois de ti, ou sexa, ti es o máis grande carallán.

A conversa xa non daba máis de si. Cambiei de tema...

-Non te decatas de que na Idade Media había máis hospitais de peregrinos que agora, incluso especializados, como lazaretos, albergues, hospitais de sangue, hospitais de volta…

-Como non podes comigo, cambias de tema. Sempre rematas así as discusións; agora chámanse debates.

-Tiven co teu tío Iñaki un bo adestramento. Parécese a ti, sempre atopa un argumento para desmontar o teu.

-Paréceme ben que me compares co tío, pásoo ben con el, e eu non discuto como contigo.

-Xa, porque o ves pouco.

-Agora cambio eu. Dicía a guía que no hospital durmían dous na mesma cama. Non sei porque salienta iso, na túa casa o Brais e mais eu durmimos xuntos e ás veces nun colchón no chan.

-Iso só é cando nos xuntamos todos no Nadal; no último eramos quince. Necesitabamos un feixe de camas; de todos os xeitos, vós fostes voluntarios ao colchón, con sabas e manta, ou non?

-Xa non me acordo.

-Non te acordas do que non che interesa…

Seguimos por unha ruta fermosa, saltamos o regato de San Lazaro e vemos os restos dunha capela dedicada ao santo. Pasamos Carballal e Ponte de Penas. Visión de Galiza cos seus bosques, prados, matogueiras, corredoiras… Por ese belo contorno chegamos a Raido, logo Parabispo, atravesamos o regato de Valverde, xa no concello de Arzúa, a Peroxa e entramos na parroquia de Boente coa súa igrexa de Santiago. Agora toca sufrir para subir a costa que nos leva ás parroquias de Figueiroa e Castañeda onde, supostamente, e segundo o Códice Calixtino, estarían os fornos de cal –moito del carretado polos peregrinos desde Triacastela- para a construción da catedral de Compostela; tamén se encontra nesta parroquia o hórreo máis grande do Camiño, cuns vinte metros de lonxitude. Regato de Ribeiral, máis adiante, e por pistas chegamos ao río Iso; atravesamos a ponte medieval e topamos co hospital de Ribadiso, establecemento histórico que permaneceu aberto no Camiño Francés e o edificio inmediato foi recuperado para albergue cun proxecto moi ben adaptado ao fermoso contorno dunha beleza e tranquilidade inigualable.

-Que che parece se pasamos a noite neste albergue?

-A min paréceme o máis bonito de todos os que vimos, xunto coa Casa Grande de Lusío –dixo Mikel.

Amañamos os asuntos de entrada, duchámonos e decidimos darnos unha tarde de descanso naquel paraíso.

Saímos a comer e fixémonos tamén con dous bocadillos para a cea, así non teriamos que saír do albergue.

No prado do albergue descalzámonos e metemos os pés no río, sentados nunhas escaleiras que descendían ata a auga.

-Véxote algo triste, Mikel.

-É que me impresionou aquel vello que vimos sentado na cadeira de pedra á porta daquela casa, tremendo e cheo de moscas.

-Si, debía padecer a enfermidade do Parkinson. E alegra esa cara, que iso non quere dicir que estivese mal atendido. Había preto de onde estaba sentado unhas cortes e facía moita calor. As moscas sonche as moscas e non teñen sensibilidade cos seres débiles. Non sentes por aquí algún mosquito?... Isto que pensas faime recordar un conto dos irmáns Grim: O avó e o neto. Jacob e Wilhelm Grim, escritores alemáns do s.XVIII, dos que se di que son os pais da filoloxía alemá, que entre outros moitos traballos recolleron contos que se transmitían por vía oral, tanto alemáns como franceses, e logo de adaptalos ao seu xeito foron publicados e hoxe son clásicos: Juan sin Miedo, Blancanieves, la Cenicienta, La Bella Durmiente…(poño o nome en castelán por ser como os lin eu). Seguro que a túa nai tenche contado estes contos.

O caso é que me enliei, coma sempre, e aínda non che contei o que debía. Velaí vai:

“Había un pobre vello que vía moi pouco, estaba case xordo e tremíanlle as pernas; na mesa apenas podía soster a culler. Un día, a nora e mais o fillo decidiron afastalo no cuarto e levarlle alí a comida para non ter que aturar aquel espectáculo (iso dicían eles). E comezaron a levarlle a comida ao cuarto nun prato de barro. O vello, ao verse así, miraba con tristura o prato na mesa, mais non dicía ren. Un día caeulle o prato e rompéuselle en mil anacos; entón a súa nora e o seu fillo reprendérono ata facelo chorar e baixar a cabeza.

Ao outro día viron ao neto, un neno coma Brais, recollendo os trozos de arxila do prato do avó. Preguntoulle o seu pai:

-Que fas?

-Estou recollendo os cachos do prato para pegalos e gardalos para darvos de comer cando sexades vellos.

Os pais miráronse entre si sen dicir nada, logo botáronse a chorar. Desde aquel día o avó volveu comer coa familia e foi tratado coa maior cortesía.”

-A ti iso non che ha pasar nunca, tes unhas fillas e uns xenros que te queren moito, non che han facer nada diso. Ademais aquí estou eu.

-Por suposto. É que moitas veces estes contos educan máis que moitas clases na escola. E moitas grazas pola oferta, xa sei que a ti váiseche a forza pola boca, mais tamén sei que me queres ben.