XX. Reliquias

Quen na vida quere andar,

 ten que ver, oir e calar.

(Popular)

-As miñas notas din que Santo Domingo naceu por haber Camiño de Santiago; é unha cidade puramente xacobea, fundada por Santo Domingo no ano 1040 que construíu unha ponte sobre o río Oja para poderen atravesalo os peregrinos. A catedral foi construída sobre o sepulcro do Santo, a planta é románica, mais como outras catedrais –entre elas a de Lugo- foi evolucionando o estilo arquitectónico cara o gótico e o renacentista. No interior ten a fornela onde viven o galo e a pita en recordo da lenda que di que a pita cantou despois de asada (esta lenda tamén se repite nun pobo de Portugal, Barcelos, tamén en Suíza, Alemaña, Francia e Utrech, xa llelo podes dicir aos teus pais, xa que ides con frecuencia a Utrech). Interesante é a paisaxe que se divisa desde a torre de sesenta e pico metros, divísase todo o val. Por esta vez non subiremos, non temos tempo. Enfronte podemos ver o Parador de Turismo con restos importantes do antigo hospital. A cidade se despide pola ponte do Santo. Madía leva que o santo sexa o patrón dos enxeñeiros de camiños. Como cidade medieval goza do deseño propio da época.

Tomamos café, un zume uns aforcadiños, famosos galanos que se fan coñecidos internacionalmente a través do boca a boca dos peregrinos.

E continuamos o Camiño.

Atravesamos o río e comezamos a lixeira subida por pistas cara a Griñón.

-Mikel a ver se sabes esta adiviña:

“De que haberá que encher un pucheiro

Para que pese menos que baleiro”

Puxo a cara que pon cando non entende algo, aínda que entendeu perfectamente. Eu ben sabía que a partir de agora lle empezaría a funcionar o disco duro da súa cabeciña. Dicir, non dixo nada, como se non fose con el. Mais non preguntou nada, bo sinal.

Chegamos a Grañón, derradeiro pobo da Rioxa. Preto do outeiro de Mirabel e como moitos outros pobos, formouse ao redor do castelo. Outros o fan ao redor dun mosteiro.

-Aquí, por este lugar, -dixen ao neno- dous homes, un deste pobo e o outro de Santo Domingo da Calzada, debateron en combate a morte a disputa dunhas terras. Ao parecer gañou o veciño de Grañón e por iso levantaron aquí esta cruz que leva o nome dos Valientes. O pobo, como todos ten unha igrexa monumental dedicada a S. Xoan Bautista.

-Faríano como os pistoleiros nas películas de vaqueiros –dixo o Mikel. De todos os xeitos un pouco brutos si que eran.

-Supoño que sería ao amencer e con padriños. Darían os pasos de rigor, media volta e pum!

Pousei a bici un momento e cun pau revivín un desafío co neno tal como era. Ao mellor fixérano doutro xeito, mais o que si é certo que un matou ao outro.

Saímos do pobo por unhas pistas que delimitan o cereal que vai ser parte importante da paisaxe castelá durante moitos km. do próximo percorrido. Vemos o cartel da benvida da Comunidade de Castela-León, xa estabamos na provincia de Burgos. Divisamos á beira dos regatos unha rea de chopos que alteraban esa paisaxe. Utilizaríanse para dar sombra, para facer algúns mobles ou como contrachapeados, quen sabe? Son árbores propias de climas temperados e de crecemento rápido. Desde o panel xa vemos Redecilla del Camino, primeiro pobo castelán ao que chegamos logo de andar por unha longa recta. A tradición dinos que neste pobo naceu Santo Domingo da Calzada alá polo nacemento do milenio. Collemos folletos informativos do Camiño por Castela, atravesamos a rúa Mayor, e xa estamos nas aforas; cruce da estrada nacional e así pasaremos por Castildelgado, xa camiño de Viloria de Rioja, pobo cun trazado urbanístico típico medieval, no que se pode apreciar casas brasonadas recordo de épocas, quizais máis prósperas e de maior poder. Continuamos por pistas paralelas á estrada, de doado percorrido. Villamayor del Río e logo dunha costa baixamos a Belorado. Bañado polo río Tirón, divísanse restos dun antigo castelo, urbanismo medieval e as igrexas de Sta. María e San Pedro dos séculos XVI e XVII en estilos, como é lóxico, renacentista e barroco, respectivamente. Apréciase un pobo con recursos, comercio importante, industria da pel, un pobo vivo: restaurantes, comercios, cafetarías… Ata conta con varios albergues para peregrinos.

-Imos descansar un pouco Mikel. Sentamos nesa terraza que, aínda que vai frío, agora da algo de sol e penso que se estará ben. Eu vou tomar un vermú. Ti que queres beber?

-Eu un mosto, como os que toma a tía Aída, con patacas fritas, aínda que sexan de bolsa.

Pedimos ao camareiro as bebidas, as patacas e unhas olivas.

-Todo isto que levamos andado é o Camiño de Santiago. Mais Santiago este Camiño non o fixo, non si? –preguntoume o neno.

-Non. Conta a tradición que logo de sufrir martirio en Palestina, os seus discípulos colleron o seu corpo e metérono nunha barca de pedra e dese xeito chegou a Compostela, pasando por Padrón, antes polo océano Atlántico e o Mediterráneo, en fin unha longa viaxe, na que para crer hai que ter moita fe. No século IX descubriron o cadaleito e sobre a súa tumba naceu unha igrexa que logo se transformaría en Catedral, dando orixe a Santiago de Compostela. Logo do descubrimento comezou a peregrinación por diferentes camiños, deles, o máis importante é este o chamado Camiño Francés, que se podía chamar Europeo, xa que chega moito máis que a Francia. A través do Camiño naceu unha enorme cultura que agora nós estamos a gozar. Vouche contar unha anécdota: cando estiven en Xerusalén fun visitar a catedral da Igrexa Armenia e estando alí un cura desa igrexa levoume a rezar a unha reliquia, que segundo eles, é a cabeza de Santiago, o mesmo Santiago que está enterrado en Compostela co corpo enteiro, quen terá razón?. De todos os xeitos, como xa che dixen con respecto á tumba de Santiago, o mellor é non tocala. Sexa o que sexa, a tradición, a economía, a cultura … que xerou é tan grande que o resto non importa.

-Aos santos cando morrían partíannos en cachos. Non é un pouco macabro?

-Como sabes esa palabra?

-O Brais sempre me anda a meter medo con cousas coma esa, e a miña nai di del que é algo macabro.

-Pobre Brais, algo bo terá, non si?

Si, era algo macabro. Incluso había un mercado de reliquias, naquelas épocas. Cantas serán verdadeiras? Disque se se xuntasen todas as estelas que se teñen por reliquias da cruz de Cristo, faríase unha morea de cruces.

-Están bos estes doces que nos trouxo o camareiro. Vou ter que pedir outro mosto, que este non me chegou a nada.

-Vou comprar algo para comer naquela tenda. Ti espera aquí sentado e repara da bici.

Atravesei a estrada e entrei nunha tenda, con moitos anos, unha tenda das de antes, do meu tempo, aínda conservaba a bomba do aceite para despachalo en cuartillos e medios litros; unha vella tenda: onde se presentía que alí o tempo non era unha preocupación. Un home duns setenta anos –debeu comezar a traballar de pinche con dez ou doce anos, notábaselle pola súa palidez, palidez de toda unha vida recluído na tenda- e unha rapaza, de rostro agradable, nin fea nin guapa, nin loira nin morena, nin alta nin baixa, con feitura común, mais cuns ollos  pequenos pero moi expresivos. Ambos os dous parolaban cun matrimonio de vellos e mais unha muller de idade indefinida, entre os cincuenta e sesenta; estaban a falar, polo pouco que puiden escoitar, de chismes do lugar, dunha recente voda na que o noivo parecía non ser moi agraciado. Desde que me viron os fregués deixaron de falar e todos os ollos se dirixiron cara a min; eu parado, como esperando que despachasen aos clientes, sen decatarme que, ou xa estaban atendidos, ou entraran a pasar o tempo.

Fíxose un silencio incómodo no que a miña faciana debía ser unha interrogación. Pasados uns segundos, a boa da rapaza, cun sorriso agradable, achegouse a min e preguntou:

-En que podo servilo, señor.

Dubidei, ante a mirada interrogativa dos fregués e, atropeladamente contestei:

-Douscentos gramos de xamón cocido, douscentos de queixo de molde, unha lata de sardiñas e outra de pexegos, ademais un zume de piña.

A moza sorriu con ollos. Seguro que pensaba que me ruborizara. Ao mellor creu que me impresionara, como se fose un mozo inexperto. Sentinme incómodo. Mais sorrín e respirei fondo –sempre o fago cando teño que controlar a situación- ao darme de conta que estaba a facer o gilipollas, que non era máis que o home que entra no salón nas películas de vaqueiros e que o camareiro lle pregunta “que desexas forasteiro?” Volvín sorrir cando espertei  coa agarimosa voz da rapaza:

-Aquí ten: xamón e queixo, que outras cousas pedira?

-Sardiñas, pexegos e zume de piña.

Deu media volta e alegremente deambulou de estante en estante ata que mos amosou diante no mostrador.

-Aquí ten señor. Necesita algunha cousa máis?.

-Si, dáme, por favor, unha libra de chocolate con améndoas e dous tomates. Ah! Esquecíao, necesito un bolo de pan.

Repetiu a operación e dixo:

-Precisa algunha outra cousa?

-Non grazas. Que lle debo?

Fixo as contas nun papel e cun pequeno lapis, gastado de tanto aguzar.

-Sonlle vinte e un con cincuenta e cinco euros.

Deille un billete de vinte euros e saquei do peto dous euros soltos. Ela dun caixón todo escarallado sacou as voltas.

-Moitas grazas.

-É vostede moi amable.

Díxenllo mirando fixamente aos ollos. Pareceu poñerse algo rubia e agradeceumo cun amplo sorriso. Saín cos ollos cravados na costas e coa certeza que os próximos segundos dedicaríanos a falar de min.

Cando cheguei, o Mikell estaba a falar co seu pai desde o meu teléfono, que deixara enriba da mesa. Aproveitei para facer unha cousa que ninguén pode facer por min, ou como di Jeroen: “fun falar con Roca”. Cando volvín xa colgara.

-Todo  ben?.

-Perdeu o Ajas.

-Sempre vos queda o Barcelona.

Collemos a bici, logo de pagar a consumición ao camareiro, e enfilamos a rúa Hipólito López Bernal e a avda. Camino de Santiago, cruzamos a estrada e tamén o río Tirón por unha ponte de madeira. Seguimos o percorrido cunha lixeira e cómoda subida ata Villafranca, con pegadas e, nalgúns casos, con restos importantes de ermidas, como a tallada na rocha de Nuestra Señora de la Peña enfronte de Tosantos. Pasamos por Villabistia.

-Aquí cóntase –parámonos para falar- que nesta fonte de catro canos mana auga que da vitalidade para combater a canseira. Non beberemos, por precaución, mais lavaremos as mans e, se che parece ben, a cara; por manter as tradicións.

-Para a cara está algo fría, chega coas mans.

Montamos de novo e digo ao neno:

-Escribe na pizarra: f….alta.

Morde o labio inferior (esaxeradamente) e logo de botar o aire une o son á sílaba al –mentres o vai escribindo- e logo escribe ta, sen necesidade de pronunciala. Volvo facer con f…anta. Festa, forte… palma, balcón, caldo…

Con estas chegamos a Villafranca de Montes de Oca, logo de pasar por Espinosa del Camino.

O seu nome vén de que os seus primeiros habitantes deberon ser de orixe franca. Ata os primeiros anos do segundo milenio foi sé episcopal (segundo as miñas notas). Ten unha curiosa pía de auga bendita, unha cuncha, a máis grande do Camiño, traída de Filipinas na súa igrexa neoclásica dedicada a Santiago Apóstolo (s.XVIII). Tamén ten un hospital de peregrinos do s.XIV, hoxe restaurado. A igrexa está pechada. Tivemos a sorte “vaia chorra” –diría o bo do Servando- de que nese momento entraba o cura e deixounos pasar para que contemplásemos a pía.

Seguimos o noso camiño -aínda nos quedan doce quilómetros ata chegar a San Juan de Ortega- por unhas paraxes que noutro tempo eran dun perigo extremo. Cun comezo moi duro, baixamos da bici e tomámolo con calma. Chegamos ao miradoiro das serras da Demanda e na fonte de Mojapán onde a subida se fai máis doada decidimos parar a comer.