XXI. Xabaríns

Non resistimos,

esvaramos polas corredoiras da ignorancia,

pretendemos un corifeo

os dous.

Rosa Enríquez

Saquei a navalla. Cortei pan. Abrín a lata de sardiñas. Lavei os tomates e partinos pola metade.

Comemos as sardiñas co tomate, unha tallada de xamón e outra de queixo. Eu regueino cuns grolos de viño e o Mikel co zume.

-Non sei como imos comer os pexegos?

-Déixamos no bote e pillámolos (argot aprendido da súa tía Olaia) coa navalla.

Logo de comer deixei os botes cara abaixo para que se lles fose o líquido e díxenlle

ao Mikel:

-Imos cantar “A saia da Carolina”.

Era unha das cantigas que aprendera coa súa nai. Cantamos. Un novo repaso á bota de viño e de pé para continuar o camiño.

-Oe, avó. Moitas voltas lle dei á adiviña e non dou con ela.

Achegueime ao seu ouvido e resolvinlle a súa teima.

-Vaia, cacho carallada. Madía leva non dar coa solución. Non creo que o Brais a Sabina e o Iago vaian dar con ela.

Recollemos e botámonos a andar. Tamén gardei as latas baleiras: unha, por non deixalas no monte; e outra, por se argallaba unha pequena canallada.

Iamos sentir o silencio e a paisaxe dunha carballeira, cando de repente paramos, sentimos un ruído: unha especie de gruñido. Deixamos a bici arrimada a unha árbore e, a modo, calados e pisando con xeito, fómonos achegando …(o Mikel con cara de medo, agarrado a min); detrás duns carballos vimos cinco xabarís, que marabilla: un vello, outro duns dous anos e tres duns dez meses –hai tres meses terían sido raións.

Cal é a miña sorpresa cando vexo máis alá, á dereita, detrás dun carballo, apostados dous cazadores a colocar as súas respectivas escopetas sen decatárense da nosa presenza.

-Espera aquí, detrás desta árbore! –como se fose unha orde na mili, miroume cun chisco de medo, mais non dixo ren.

Saín correndo e facendo moito, moito ruído; tanto que espantei aos porcos bravos e tamén aos cazadores. Sentín un disparo que se lle debeu escapar a un deles, sen precisión ningunha. Menos mal que foi para outro lugar e en distinta dirección que a que eu levaba. Os xabarís, asustados polos berros e pola luzada, viñeron correndo cara a nós.

-Tranquilo Mikel, apartémonos detrás desa matogueira. Eles non nos fan mal se non te interpós no seu camiño.

A man do neno apertábame con desesperación. Collino no colo, forte contra min. Pasaron preto os xabarís e botámonos a correr cara á bicicleta. Detrás de nós viamos bracear aos cazadores e sentiamos os seus berros que intuíamos eran insultos. Montamos na bici e aproveitando que o terreo era chan deille ao pedal con forza ata que deixamos de oír aos nosos amigos . Pasamos sen mirar por diante dun monumento aos caídos e puxéronsenos os pelos de punta pensando que o caído podería ser un de nós. Baixamos por unha especie de tobogán ata o río, onde a duras penas dei freado; xa pensei que acabariamos bañándonos sen o querer. Todo ese tempo o Mikel non dixo palabra, ía pálido e serio.

-De verdade que estás tolo de atar avó. Tolísimo!

-Fíxeno sen pensalo moito, é verdade. Déronme pena eses animais. Mais tes razón, non o debía ter feito, polo menos de facelo puiden ter berrado detrás dunha árbore e non a campo a través. Síntoo.

De todos os xeitos non entendo que sexas capaz de te enfrontar a un par de cans máis grandes ca ti e que te cagues pola pata abaixo cos porcos bravos. Pídoche que non lle contes aos teus pais esta aventura.

-Non te preocupes … carallán. Eu aos cans non lles teño medo porque o pai de Tijmen é preparador de cans de defensa e lévanos canda el e ensínanos a tratalos e a defendernos deles facendo, sobre todo, que vexan que somos superiores a eles. Eu xabarís non os vira na miña vida, e menos tan de preto, e o que me amedrentaron foron os seus caíños.

-Pois do dos cans non me dixeches ren, fixéchelo por fardar e por me ver suar de medo. Estasme resultando máis pillo ca o Brais.

Mais, a que che gustaron os xabarís? –díxenllo con entusiasmo, estaba contento de telos visto tan preto de min. O máis vello debía ter uns cinco anos, sábese polos caíños, debía ter entre doce e quince cm., aínda que visibles son uns seis cm.;  mentres que ao outro non se lle vían máis de tres cm. Os tres restantes eran crías, pouco habería que perderan as raias dos xabarís raións de seis ou sete meses. Era unha piara pequena, pódense xuntar ata cincuenta; a xefa adoita ser unha vella cocha brava. Neste caso algo lle debeu pasar á nai dos xabarís novos e mais ao grupo. Non é corrente esa distribución. Tamén debían vir escapando, non tiñan fozado moito, nin marcas nas árbores. Esperemos que non se topen outra vez cos cazadores. Nin cos lobos, nin coas aguias. Son os seus verdadeiros inimigos, aínda que o máis perigoso para eles sexa o home. Tanto ao lobo como á aguia gústanlles a carne nova, por iso intentan cazar os raións ou os de menor idade. A loita contra os lobos é feroz. Deféndense cos caíños que poden deixar as tripas dos lobos ao aire; todo depende da relación de forza, é dicir, do número de lobos e do número de xabarís que participan no combate. Contra as aguias pouco poden facer por que escapan co raión nas poutas voando.

Direiche que eu souben deles nun pobo do concello de Ponga, en Asturias, no ano sesenta e sete do século pasado, estiven alí dous anos de mestre, xa ves, choveu abondo desde aquela; un que vai vello. Había dous cotos e aos veciños deixábanlles cazar un xabaril e un corzo. Logo preparábanse nun bar para todo o pobo e cantábase e bailábase a conta dos pobres animais.

Os xabarís aliméntanse fozando na terra na procura de bulbos, raíces e animais invertebrados; tamén lles gustan as mazarocas do millo e o pan (fan moitos estragos nas fincas). Non son moi amigos dos labregos. Tamén comen cogomelos, cenorias, patacas, castañas ou landras e mesmo pequenos ratos. Báñanse en barro e rascan contra das árbores. Agora xa podes presumir cos teus amigos, irmán e primos de ter estado preto deles … Máis pídoche, por segunda vez, que non contes o que eu fixen.

- Xa verei, xa. Espero que non repitas unha toleada coma esta.