XXXIV. Familia

Da …vida que corre sempre como os ríos

levando os amores, a flutuar no éter.

Adela Figueroa

Durante estes meses meditei moito en como seguiríamos o Camiño. Si, xa sei: o mellor é a improvisación; certo, mais seguía pensando no que tiñamos andado e no que nos quedaba por andar; o Mikel mantería a ilusión?

Pronto o sabería. Estabamos esperando Olaia, Juanjo e mais eu…ah! e a Sabeliña na barriga da mai, a chegada do avión no aeroporto de Asturias, no aeroporto de Ranón.

Vimos asomar a cabeza ao Mikel e o Brais xuntos, ao  tempo que acenaban esaxeradamente as mans:

-Avó!, avó!, Juanjo!, Olaia!

Pronto apareceron os país.

Bicos, abrazos…

Tiroume o Mikel da manga e díxome polo baixiño:

-Cando comezamos a viaxe a León?.

-Xa tes ganas de ver a Ilia.

-Si, claro…E de seguir a rota a Compostela. Pronto eh!, pronto, nada de írmonos primeiro a Lugo ou a Foz.

-Xa falaremos –contesteille polo baixo.

-Que andades intrigando –dixo a nai.

-Falamos da viaxe que fixestes.

-Xa, xa…se non vos coñecera?

E tomamos cadanseu camiño na procura do coche. Fomos comer -xa eran horas- a unha casa rural que estaba situada entre Ranón e Avilés. Con anterioridade xa concertaran menú Juanjo e Olaia: un menú dixestivo para a viaxe a base de cachopu e fabada; logo había luras, pote asturiano, carnes diversas e pescada e pixín (peixe sapo). Cada un comeu o que quixo; os que viaxaban en coche moderadamente, os que iamos en tren menos moderados…De sobremesa todo caseiro: arroz con leite (invento galego, moi mellorado en Asturias), callada, flan e crema con canela. Xeados e cafés.

Brais cara a Foz no coche de Olaia; nós (Mikel e máis eu) con Juanjo e a nai da futura Sabeliña con dirección a Oviedo. Non sen antes as recomendacións de rigor.

-Vosoutros dous, espero que vos portedes como dúas persoas serias –manifestou Gema con cara seria.

-E logo, chegaron a Holanda noticias das nosas andanzas polo Camiño? –dixen.

-Ti sabes ben de que estou a falar, que non sei quen ten que coidar de quen.

-Xa verás como dentro duns días chegamos a Foz contando moitas cousas.

Mentres tanto o Brais agarrado ao pai miraba para nós, cun aquel, tristeiro.

Achegueime a el e díxenlle ao oído:

-Para o ano vés ti tamén.

Deille un bico e o mesmo fixo o Mikel.

Despedidas e recordos para a avoa e o avolo.

E dende alí fomos directamente á estación do tren na rúa Uría de Oviedo.

Máis despedidas…, e de novo os dous sós no compartimento do tren con destino a León.

-Deixaremos que nos explique Juanjo a catedral de Oviedo e o patrimonio da cidade para o ano, cando fagamos o Camiño Primitivo.

-Si, si, que xa teño gañas de chegar a León e seguir o Camiño.

-Que tal estes meses? -pregunteille ao Mikel.

-Ben, ademais das clases, dos amigos, da neve e da bici, pasei a proba de nadar ao crolls. Así que en chegando a Foz xa che darei unhas clases porque ti levantas pouco os brazos.

-Xa, xa, mais aínda tiro ben da bici na que ti vas repanchigado. Cala, cala…A ver cando me levas ti a min?.

Logo de pasado Santullano, busquei o libro do Códice Calixtino e linlle ao Mikel:

“Se o douto lector busca a verdade nos nosos volumes, atoparaa con seguridade, despexada toda sombra de dúbida, no contido deste libro, pois aínda viven moitos que poden testemuñar que as cousas que nel están escritas son verdadeiras”.

-Por que sempre me les polo final do libro?

-Porque este é un libro moi curioso, en realidade son cinco libros xuntos; eu léoche algo do derradeiro libro, que vén sendo unha especie de guía do Camiño, por iso fun lendo desde que o emprendemos en Roncesvalles.

-Cinco libros?

-Si, cada un deles, sempre ao redor da figura de Santiago o Maior ou relacionado con el, fálanos de cousas distintas. É como se estivesen pegados todos.

-Ai, oh!, así pesaría moito máis?

Saquei da mochila unha foto que fixera do verdadeiro Códice e mostreilla. Esa foto fora feita poñendo o meu libro do Códice ao lado, de tal xeito, que podía, entre outra cousas, apreciarse a diferenza de tamaño.

-Que debuxiños mai chulos ten?

- Xa che contara que o libro que levamos é unha tradución ao galego, que o Códice Calixtino está escrito en latín, unha lingua morta…

-Morta?

-Si, unha lingua que xa non se fala, por iso se di que é lingua morta; foi a lingua do Imperio Romano e chegou a España e a Galicia coa súa colonización;  o seu idioma rematou sendo o noso, e  foi evolucionando ata convertese no galego de hoxe. E o mesmo lle pasou ao castelán e mais ao catalán.

-Por iso se parecen tanto. Eu entendo os debuxos animados nos tres idiomas cando mos pon a miña nai en Holanda coa parabólica.

-Tamén foi a lingua oficial da igrexa ata ben pouco, cando eu era mozo aínda dicían as misas en latín.

-Pero ti non vas á misa.

-Antes iamos todos, que remedio. Agora só vou aos enterros.

-Que rollo tes, avó. Non estabas explicando o dos cinco libros?.

-Si, tes razón, é deformación profesional que non se me esqueceu coa xubilación.

Ben, son cinco libros encadernados coas mesmas tapas. O primeiro fala da liturxía (sermóns e homilías).

-Sermóns… a miña nai di, cando rifa co Brais que lle botou un sermón.

-Es ben argalleiro. Non estarás ríndote de min.

-Non, home non.

Eu mirei para el e non souben, se este carallán, falaba en serio ou en broma.

Seguín:

-É o que contan os curas, que eles din que é a palabra de Deus.

Ben, o segundo libro trata dos milagres de Santiago o Maior. O terceiro da Traslatio: como chegou o corpo do apóstolo desde Palestina nunha barca de pedra?¿ Os armenios de Xerusalén din que eles teñen a cabeza do santo como reliquia na súa catedral; a min leváronme ata onde din que repousa. Non, non preguntes que non sei máis ca ti. É difícil de crer en todo isto.

O cuarto dos libros fala das andanzas de Carlomagno por España e da derrota do noso amigo Roldán en Roncesvalles, lembras?

-Por suposto…O cabaleiro Roldán.

-E o quinto xa che falei del.

Na introdución deste Códice Calixtino, o Deán e Arquiveiro-Bibliotecario da Catedral de Santiago D. José María Díaz Fernández dinos, entre outra moita cousas:

“O chamado Códice Calixtino está recoñecido como o exemplar máis antigo,completo e autorizado da obra denominada Liber Santi Iacobi e del dependen todos os demais que se conservan…

Referíndonos a Galicia, o Iacobus transpira aires galaicos, amor á terra, privilexiada pola presenza da tumba apostólica…

Chámase Calixtino por ter sido inspirada polo papa Calixto II.

Continúa D. José María:

“Compre deixar asentado que a autoría do papa Calixto II, secularmente aceptada, é considerada como  apócrifa (que non é de quen se pretende  atribuír) desde hai máis dun século. Trátase dun caso máis de pseudonimia (a proclamación dun autor de prestixio, co que asegurar a aceptación da obra).

O Iacobus divídese en cinco libros aos que se engade un apéndice de grande interese cultural, sobre todo pola serie de cantos a dúas e tres voces, que representan o conxunto polifónico máis antigo da historia da música…”

O caso é que, a pesar de ser tan grande, o códice, como calquera outro, foi escrito para ser lido, e así se fixo, ininterrompidamente ata o século XVI que deixou de interesar. Foi redescuberto no XIX polo arquiveiro Antonio López. Na actualidade é coñecido por moi pouca xente e, lido por ler, por moita menos. Esta edición en galego fíxose coa vocación de promoción, para que a coñecese o maior número de galegos; pensouse en enviala a tódalas bibliotecas públicas e privadas, institucións, cárceres, asociacións etc… pensouse…

Xa che dixen que o roubaran e que aínda non apareceu. Dentro do malo, o roubo fixo que xente que non oíra falar del se interesase por ese documento antigo e primeira guía do Camiño.

Cacho rollo que lle soltei ao Mikel. A min dábame a impresión de que pasaba de min. Aínda que nunca se sabe, veremos se máis adiante pregunta algo.

Seguro que a partir de agora vai ter máis interese para el.

-Estes códices –dixen- adoitan estar escritos por amanuenses…

-Amanu…que?... Caralloooo!!!

-É que non me deixas rematar. Os amanuenses eran copistas, pois daquela os libros facíanse a man, un por un, dous ou tres folios por día e as ilustracións levaban moito máis tempo. Ah! Supoño que a túa nai non lle preguntas así?.

-Home, contigo a cousa cambia. Non somos colegas?

-Xa, xa… Continúo. Deste xeito se ían completando as bibliotecas. A pena é que moitos destes desapareceron cos incendios que eran abondo frecuentes. Todo cambiou coa aparición da imprenta en Europa no séc. XV con Joannes Gutenberg e outros impresores. O primeiro libro en papel que  imprimiu foi A Biblia.

-O traballo dos moxes copistas…como lles chamaches?

-Amanuenses, é igual, non o has recordar, non sei para que falei deles. Tes razón que ás veces son un pouco rollista.

-Era moito traballo de deus.

-O curioso era que moitos dos copistas non sabían ler, eles copiaban os debuxos das letras.

-Como fai o Brais cando escribe o seu nome.

-Algo así.Tampouco utilizaban o papel. Había códices  feitos con papiro, que é unha planta que se dá ben nas beiras do río Nilo; entrecrúzanse, plánchanse e déixasen a secar. Isto xa se facía 3000 anos antes de Cristo. A partir do séc.II aparece o pergamiño; o nome procede da crenza de que se usou por primeira vez na cidade de Pérgamo (Italia). Tamén aparecen pergamiños na cultura americana anterior ao Descubrimento de América por Colón (Cultura precolombina) pero con escritura pictográfica (debuxos en lugar de letras). Disto xa falamos noutras ocasións.

-Si, aquilo que utilizaban os colonizadores ingleses para facerse entender cos habitantes das terras que descubrían. Mais aínda non me dixeches a diferenza entre o papiro e o pergamiño.

-Mira, o papiro, como xa dixen era unha planta e o pergamiño eran peles de animais, curtidas.

-Que animalada!, nunca mellor dito. Ou sexa, que para escribir un libro había que matar animais.

-Pois si, de todos os xeitos, a carne aproveitaríana.

-Pero serían máis caros¿? que os de papiro.

-Claro. Mais tiñan outra vantaxes. En primeiro lugar podía escribirse polas dúas caras, que co papiro só se podía escribir nunha, e  podíanse facer as miniaturas que viches na foto, e tamén incrustacións de materiais nobres (xoias, ouro, almafí…). Por outro lado, o material era máis duradeiro.

-Daquela só saberían ler algúns monxes, e só habería bibliotecas nos mosteiros.

-Ben, só por iso pagou a pena falarche de todo isto. Decatácheste de que neste período da nosa historia nin a nobreza, nin os cabaleiros, nin ningunha muller da clase alta nin baixa, e por suposto os campesiños, etc.,sabían ler? A ciencia e as letras de civilizacións anteriores conseváronse nas bibliotecas dos mosteiros.

“O tempo e a marea nin se paran nin esperan”

(popular)

E con estas vémonos chegando á estación de León.

Ao lonxe vemos a Lola e Ilia cada vez máis grandes e recoñecibles, Ilia acenando coas mans e dando saltiños.

E vai comezar a nosa nova xeira.