XXXVIII. César

No cume descúbrome salpicado de ás.

Só a túa mirada está máis alta.

Joaquín Carballido Parra

Imos chegando á capital da comarca de A Maragatería, Astorga.

-Hai quen opina que non debemos chamar comarca da Maragatería, que debemos falar de País dos Maragatos. Tamén hai varias informacións sobre a procedencia do nome. A min gustoume esta que che vou contar: entre outras, como faena, os maragatos, tiñan a de transportar o sal de Galicia (mar) ata Madrid (os Gatos), do mar aos gatos = maragatos.

-Gustouche, Mikel?

-Si, curioso… Oe avó, eu  e Brais como nacemos en Burela, Galicia (mar), e vivimos en Holanda (canles), teremos que ser marcanlegos; unha raza especial…Teño que dicirllo á miña nai para que nos trate dun xeito especial, xa que somos especiais.

-Si, meu neno, si…hase rir. O do trato especial tamén, xa que ti es especial…algo tolo como o teu avó.

-Ti non cres que sexa especial? Quen se vai atrever a andar o Camiño contigo se non é un ser diferente? Non ves que ti non es quen de facer todo isto só. Seguro que te perderías…

-Oíches que xa fixen a mili no ano sesenta e cinco do século pasado.

-Pasado…pasado…Se queres falamos do pasado…Si, do pasado… que estás ti…

Con estas botouse a correr e eu intentei pillalo; máis entre a bici e que era costa arriba, decateime de que, se non quería facer o ridículo, o mellor era deixalo correr. Vamos, como non dándolle importancia.

Logo dunha subida, senteime e saquei a bota de viño para darlle un trago. Apareceu o neno, e coa desculpa de que xa vira as murallas, achegouse e díxome:

-Este pobo é moi grande.

-Este pobo é unha cidade moi importante na historia deste país. E sobre todo para nós, os lugueses por ter unha historia moi parella á nosa.

O nome de Astorga procede de Astúrica Augusta, terra dos astures, cidade fundada polo emperador Caio César Augusto a finais do século I a.C. sobre un campamento romano, que á súa vez fora emprazado sobre un castro celta. Esta historia é a mesma, calcadiña, da fundación de Lucus Augusti no ano 14 a. C. Teño aquí dúas fotocopias da pax.31 e 51 do libro “Lucus Augusti” do profesor Antonio Rodríguez Colmenero, que as fixen pensando neste momento do noso camiñar, que responden a dúas preguntas: porqué veu o emperador ata esta zona da fin do Mundo, e como se fundou a cidade de Lugo. Vouchas ler:

“…eran dúas rexións que por aquel tempo ousaban facerlle fronte a Roma: a Gran Cantabria, limitada ao norte polo mar do mesmo nome dende Oeaso (Irún) ata o cabo Fisterra, e ao sur pola meseta, a fosa do Bierzo e os leitos do Sil-Miño ata o Atlántico; e A Asturia, cuxo epicentro viría marcado daquela polo  val de Órbigo e os montes situados ao occidente do mesmo río…”

“…Son as calendas de maio (día 1 deste mes) 738 da fundación de Roma (14 antes da era). Asomémonos ao interior do campamento romano de Astúrica co fin de observarmos, coa imaxinación polo menos, o que no interior do seu pretorio está sucedendo. O emperador Caio César Augusto, despois de ter presidido durante unha mañá luminosa os ritos fundacionais da nova urbe, nos que quixo estar persoalmente presente privilexiándoa co título de Augusta, despacha reclinado sobre un diván da cámara nobre do posto de mando supremo da lexión X Xémina, asuntos de goberno relacionados coa organización dos territorios hispánicos recentemente conquistados. Rodéano mandos militares da gornición e membros do seu officium (comitiva) persoal, entre os cales se encontra o seu parente e amigo Paulo Favio Máximo, que o acompaña como legado especial.

-Paulo, como xa ben sabes, teño que partir case inmediatamente para a Gallia, pero necesito que ti completes nesta rexión o programa de fundacións urbanas que hoxe mesmo se iniciou. Para iso necesito enviarte  como legado meu á outra banda dos montes co obxecto de fundar as novas cidades de Lucus e Braccara, que en Roma, e xunto con esta de  Astúrica, planificamos para esta fisterra ti e máis eu. Deberalas privilexiar tamén, como esta, co meu sobrenome de Augusto. Aquí tes os pergamiños cos planos (formae) respectivos e as tabulae coas leis fundacionais. Ademais, nalgún dos albergues deste campamento agardan as túas ordes os augures encargados de levar a cabo os ritos. Empeza por Lucus, xa que che resultará máis doado, posto que de momento, aínda que por pouco tempo, se acha alí acantonada, dende o final da guerra, a lexión VI Vencedora, que entre cuxos compoñentes  escolleu o seu legado, Caio Pupieno Rufo, un destacamento de operarios de diversas especialidades que serán os responsables da erección da cidade na súa primeira fase, en canto a ti, despois de a fundares, te  ausentes.”

Asturica Augusta foi, desde a súa fundación, un nó importante de comunicacións no N.O. do País.

Coa invasión dos bárbaros, tanto Lugo como Astorga, entraron nun longo período de crises que superaron en parte coa axuda de dous personaxes que viviron ao redor do século VIII ou IX: o Conde Gatón e o bispo Odoario.

Ao Conde Gatón, irmán de Ordoño I, encárgaselle, sobre o ano 854, a repoboación de Astorga e terras lindantes. O seu papel foi fundamental para o aumento da demografía e aumento da riqueza desde o punto vista económico e patrimonial.

En canto ao bispo Odoario releremos os seguintes parágrafos do cronista Morales:

“…Quando oímos estas cosas nos dirigimos á la silla de Lugo con muchos de los nuestros, y con los demas del pueblo tanto nobles como de la plebe, y la encontramos desierta y despoblada. Entonces nos pusimos al trabajo y levantamos a Dios un templo, la iglesia de Santa María, deliniamos distrito para palacio y reedificmos la ciudad dentro y fuera, plantamos viñas y frutales. A mas repartimos tierras á nuestra familia les dimos bueyes de labranza y bestias para el servicio y hallamos junto al Miño arruinadas sus alquerias.”

Tan parecidos designios históricos que as catedrais das dúas cidades tamén están dedicadas a Santa  María, así como a de León e Pamplona.

-Mira Mikel, no século III as cidades romanas máis importantes rodeáronse dunha muralla para poderse defender das invasións bárbaras. Toldas as murallas teñen o mesmo deseño; a diferenza é que cada unha emprega o material da zona: lousa, cantos rodados, cantaría ou ladrillos.

Aquí en Astorga ves que quedan poucos lenzos da muralla, mais os cubos son iguais ca os de León ou os de Lugo. Ao aumentar a cidade fóronse tirando anacos da muralla. En Lugo non foi preciso derrubar ningunha parte da muralla porque a cidade  non só non medrou senón que encolleu, se fixo máis pequena e se ruralizou en exceso; por iso hoxe podemos gozar dela e presumir de ter un Ben Patrimonio da Humanidade “Non hai mal que por ben non veña.”

-Mira o que pon esta placa?- di o neno.

Nací en Astorga el novecientos nueve

y allí quiero morir en mi remanso

familiar a dos metros de la nieve.

Leopoldo Panero

-Foi un poeta moi coñecido e moi controvertido; é o pai dunha saga de poetas. Eu non sabía que nacera en Astorga. Por iso esta rúa leva o seu nome.

Seguimos polas rúas de Astorga, camiño do albergue de peregrinos Siervas de María. Edificio adquirido a esta congregación, reconvertido en albergue pola Asociación de Amigos del Camino de Santiago de Astorga e dirixido por bos amigos meus.

Ledicia e saúdos agarimosos á chegada, recollida da bici e andaina pola cidade. En unha distancia de cen metros todo o patrimonio importante de Astorga; a iso nos diriximos comezando pola catedral.

-Mira, Mikel. Esta catedral foi construída sobre outra románica…

-Que teima con construír por riba da outra, así non a podemos ver, co que me gustan os edificios románicos. É, que logo, non habería máis solares en Astorga?

-Tes razón. Non só nas igrexas. É como se quixesen borrar épocas históricas pasadas para que só quedasen as deles. Os romanos sobre castros, no medievo sobre palacios ou templos romanos, no Renacemento sobre igrexas románicas; os cristiáns  sobre patrimonio musulmán…e así poderiamos continuar ata hoxe.

De todos os xeitos, agora toca gozar do barroco desta fachada. Mira, Renacemento, volta aos elementos clásicos…complicado eh!, mira, pouca decoración, moi sinxela… Barroco, como o que estamos a ver, moita decoración; nos retablos moitas uvas…enténdelo así, en plan chambón.

-Así, así… –dixo acenando coas mans. De todos os xeitos é bonito.

-Ten a catedral, unha estrutura gótica tardía, cunha ábsida renacentista e elementos platerescos. No seu interior, as tres naves son dunha considerable altura, cunha cuberta con bóvedas de cruzaría e un altar maior espectacular, obra de Gaspar Becerra

.

De alí fomos buscar un lugar onde comer cocido maragato. Fomos a tiro fixo a un restaurante que nos recomendara o alburgueiro ou hospitaleiro, con decoración castelán nun ambiente fresco, incluso de máis, que só o notamos antes de comer: sopa, verza, garavanzos, sete  tipos de carnes e as verduras. A orde de comida é ao revés do acostumado: carne, garavanzos, logo a verdura e o remate coa sopa; viño da zona e auga, sobremesa da casa, café e copa de augardente (forte e duro, como corresponden a uns viños de alta graduación). A comida non é propia da época, mais é moi rica…ademais o neno comeu ben e non deu queixa ningunha. Xa non nos parecía o lugar demasiado refrixerado.

Saímos á rúa e, de todos os xeitos, notamos unha chea de calor.

-Imos ver o palacio episcopal, hache gustar; parece o edificio dun dos contos que les.

Pouco tivemos que andar. O restaurante estaba na praza do Concello preto, moi preto.

-É verdade parece a casa dun conto… A casa da princesa Olaia –e comezou a inventar , rescatada das poutas dun fero dinosauro que vivía, non se sabe moi ben como (a súa especie tiña desaparecido) nas covas de Valcochero, nas inmediacións de Astorga. Por alí ninguén se atrevía a camiñar pois contábase que a meiga Dosinda botáballe un meigallo a canto home ou muller por alí pasaba. Dese xeito o dinosauro Comenenas era un descoñecido. As desaparicións de mulleres novas crérase que era cousa da bruxa, mais ata entón ninguén a podía acusar de tal cousa pois non se sabía con seguridade.

O cabaleiro Ventura, que tivera sido o neno máis guapo do parque de San Francisco, cando se soubo da desaparición da princesa Olaia, tramou un plan. Pediulle ao seu amigo Suso de Pape unha apócema que el fabricaba e, que dicía que era licor café. Presentouse na casa da meiga loando a súa beleza. A  bruxa puxo cara de poucos amigos. Pensaba que lle estaba a tomar o pelo, que era moito o que tiña, pois era máis fea que o demo maior, mais o neno máis guapo do Parque de San Francisco engatusouna poñendo cara de bo. Ata as meigas se deixan engaiolar cando se lles fai a pelota. Bebeu e bebeu e a apócema fíxolle efecto, medio bébeda cantou onde estaba a bela Olaia, e quen a tiña presa. Como levaba dúas botellas, deixou unha para que a rematase a meiga xunto coas promesa  eternas… e partiu para a cova. Repetiu co “dino” o mesmo máis engadiu un pouco de beleño, non chegaba só coa apócema. Non se deixou ver e, por suposto sen facer ruído ningún, botou a apócema nunha cunca que tiña na entrada. Bebeu, meteuse na cova, e volveu saír, bebeu… e así catro veces. E parecía que xa cantaba “Arroz con chícharos”. Nese momento o cabaleiro, sen cabalo, entrou na cova e rescatou a bela Olaia e a Sabeliña, que con ela quixera ir. Pasaron pola entrada da cova mentres o Comenenas durmía profundamente, botando uns ronquidos que facía tremer as árbores do lugar. E colorín, colorado, comendo moito chocolate do lugar… este conto dámolo por rematado… Que che pareceu?

-Que tes unha imaxinación desbordada. Anda, érguete  do banco, que parece que xa podemos entrar. Lembras a casa De los Botines en León? Pois cando lle encargaron facer aquela casa, estaba traballando nesta.

-Godí.

-Non Gaudí. Onde dixo Lola que tiña feito moitos edificios?

-En Barcelona…Iniesta, Xavi e Messi.

-Iso…Que terá que ver o touciño coa velocidade.

-Que os catro son uns xenios.

-Algo de razón tes aínda que é mellor que quede entre nós e que non se che ocorra dicirllo a ninguén.

Comentaron o estilo neogótico; o emprego de cantaría na súa construción e o fermosa que era a capela. Tamén fixeron unha visita rápida ao Museo de los Caminos e saíron cara ás ruínas romanas soterradas na praza.

-Avó, compre tomar algo fresco que teño sede.

-Tes razón.

Sentaron nunha terraza e o Mikel pediu auga e eu unha caña.

-Que ben se está aquí, isto é o descanso do guerreiro.

Pausa e goce coa bebida. Co derradeiro grolo díxenlle ao Mikel:

-Mira, ese edificio é o Concello. Ten fachada barroca do s. XVIII. O curioso é o reloxo, cos maragatos (figuras articuladas).

Nese momento deu as medias e saíron os maragatos.

-Mira que chulo?

-Si, é bonito. En Holanda hai moitos reloxos así e moito máis grandes.

-É verdade xa non o lembraba. En Alemaña tamén.

-Temos que poñerlle os deberes a Brais e Sabine. Primeiro pedirlles que nos digan que é o beleño e que é Beleño.

E que resolva esta adiviña: Que pasou na miña casa desde as doce ata a unha?

E con estas marchamos cara ao Museo del Chocolate. Importante a historia do chocolate en Astorga, o deseño da maquinaria, aínda hoxe utilizada para a fabricación, a cantidade de fábricas que houbo e a importancia que tivo desde o punto de vista económico. E sobre todo o arrecendo, Astorga ulía a chocolate.

Tamén é coñecida polas manteigadas. Sempre lembro as mulleres vendendo no tren as manteigadas de Astorga, cando ía ou cando volvía coa miña nai ao País Vasco.

Compramos unhas libras de chocolate e enviamos un paquete para Brais e outro para Sabine e Iago. Nós quedámonos con dúas para ir gozando delas polo Camiño.

Ao anoitecer dirixímonos cara ao albergue, comentamos a ocupación desta temporada e deitámonos cedo pois había que continuar o Camiño pola fresca.

Almorzo, por suposto con chocolate churros e manteigadas…

Deixamos a cidade, que xunto con Burgos, tivo máis hospitais de peregrinos ao longo da historia, tanto dentro como fóra da cidade; calcúlase que chegou a ter abertos ata vintecinco para peregrinos e pobres.